Dermatitis herpetiformis: cøliaki á húðini

Flestu fólk læra um cøliaki gjøgnum eitt tarmatekin ella eina blóðroynd. Ein minni bólkur læra um hana gjøgnum húðina — ein sterkliga kláðandi, blómandi útbrot á olnbogum, knæum, sessum ella hármarki, sum húðlæknar seinni tengja aftur til gluten. Hetta er dermatitis herpetiformis, og tað er ikki bert „knýtt til“ cøliaki á tann hátt, sum til dømis skjaldkirtilssjúka leyst knýtir seg til hana. Tað er ein húðlig framljóman av somu undirliggjandi glutendrivnu sjálvimmunuferli, og tí listar complications page hjá hesi síðuni hana longu upp sum „í veruleikanum cøliaki í húðini.“

Hvat ger hana diagnostiska heldur enn bert ábendandi

Ein nýlig, stórfevnd skipað yvirlitsgrein og metaanalysa hevði serligan dent á dermatitis herpetiformis í sambandi við cøliaki ^[1]. Sjúkunnar avgerandi eyðkenni — kornuttar IgA-set við húðpapillutipparnar, sæð við beinleiðis immunflurescens av einari húðbiopsi tikin tætt við eina virkna lesión — er nóg sertøk til, at ein húðlækni, ið eygleiðir hana, ikki tørvar eina serliga tunntarmsbiopsi fyri at staðfesta, at glutendrivin sjálvimmuni er til staðar. Hetta er eitt av teimum fáu í cøliaki-læknafrøði, har eitt ikki-tarmligt fund verður mett diagnostiskt í sínum egna rætti, heldur enn sum eitt ábending til meira tarmligt kannað, og tað er hví ESsCD-leiðbeiningin fyri cøliaki og aðrar glutenskyldar sjúkur viðger hana beinleiðis sum ein sjálvstøðugan diagnostiskan veg heldur enn at leggja hana heilt inn undir vanliga serologi og endoskopi ^[5].

At fáa blóðroyndina rætta hevur meiri týdning enn hjá klassiskari cøliaki

Serologisk kanning fyri dermatitis herpetiformis hevur sítt egna neyvleikasnið, ymiskt frá teimum tissue-transglutaminase- og endomysiala antistoff-royndunum, sum verða nýttar fyri tarmdominerandi cøliaki, og hetta er beinleiðis mett í eini diagnostiskari neyvleikayvirlitsgrein, ið nýtir Bayesiskar metaanalytiskar aðferðir ^[2]. Tann praktiski dentaturin fyri onkran við einum varandi, symmetriskt fyribyrgjandi, sterkliga kláðandi útbroti, sum ikki svarar til vanliga eksem- ella dermatitisviðgerð: spyr serliga um dermatitis herpetiformis og húðbiopsi við immunflurescens, ikki bert eitt vanligt cøliaki-blóðprógv, tí ein negativ vanlig cøliaki-serologi ikki áreiðiliga útilokar hetta.

Hví hon er so sterkliga kláðandi, og hvat drívur lesiónirnar

Eldri, men framvegis viðkomandi, immunologiskt arbeiði hevur lýst tað bólguliga snið í dermatitis herpetiformis, íroknað eina skipaða yvirlitsgrein og metaanalysu av cytokin- og chemokinstøðum í sjúkuni ^[4]. Myndin, sum kemur fram, er av einum veruligum, virknum bólguligum húðferli — ikki bert ørgring av at klóra — sum samsvarar við, hví útbrotið ofta verður lýst av sjúklingum sum meira sterkliga kláðandi enn flestu aðrar longri-tíðar húðsjúkur, og hví vanligir staðbundnir sterar einir sær vanliga eru ein ónøktandi viðgerðarháttur.

At lesa eina dermatitis herpetiformis-diagnosu: hvat broytist, og hvat ikki

Skilið millum húðklárleika og tarmgróing

Ein av teimum meira týðandi nyansunum fyri onkran, ið er diagnosticeraður við DH, er, at útbrotið og tarmlesiónin ikki neyðturviliga gróa á somu tíðarrás, og at strongd matarskipan hevur týdning fyri báðar hvør fyri seg. Hetta samsvarar við tað mynstur, sum hendan síðan dokumenterar á síðuni hvussu nógv gluten er ov nógv fyri cøliaki generelt — ein spor-útseting, sum ikki myndi skráseta seg sum eitt greitt tarmtekin, kann framvegis útloysa eitt DH-uppblossan, tí húðarinnar tröskul fyri viðbrøgd ikki neyðturviliga er sami sum tarmsins, og DH er kent fyri at vera næmt fyri smáum mongdum av gluteni, sum ein persónur við bert-tarmligari cøliaki møguliga ikki einaferð eygleiðir.

Vanlig spurningar

Tengt lesing

• Hvat óviðgjørd cøliaki ger
• At fáa diagnosu av cøliaki
• Hvussu nógvur gluten er ov nógvur?
• Krossmeingun, mátað heldur enn gitin
• Er tað glutenfrítt?